Ομάδα Έρευνας Συνδετικού Ιστού & Εξωκυττάριου Χώρου

Σκοπός της Ομάδας

Η Πανελλήνια Ομάδα Έρευνας Συνδετικού Ιστού και Εξωκυττάριου Χώρου (ΟΕΣΙΕΧ) ιδρύθηκε το 1996 και λειτουργεί στο πλαίσιο της Ελληνικής Εταιρείας Βιοχημείας και Μοριακής Βιολογίας (ΕΕΒΜΒ). Σκοπός της Ομάδας είναι η προώθηση της έρευνας στη Βιοχημεία, Μοριακή Βιολογία, Ιατρική, Βιοτεχνολογία και Κλινική Βιοχημεία που σχετίζεται με τον Συνδετικό Ιστό (Connective Tissue) ή Εξωκυττάριο Χώρο (Matrix), καθώς και να δημιουργήσει τις κατάλληλες συνθήκες επικοινωνίας μεταξύ των ερευνητών στο πεδίο, ώστε να ενημερώνονται, ανταλλάσσουν απόψεις και δημιουργήσουν θεματικά επιστημονικά δίκτυα. Η ΟΕΣΙΕΧ είναι μέλος της Διεθνούς Συνομοσπονδίας Ευρωπαϊκών Ενώσεων Συνδετικού Ιστού (FECTS)  και της Διεθνούς Ένωσης Matrix Biology.

Εισαγωγικά

Ο εξωκυττάριος χώρος ή δίκτυο (extracellular matrix, network), παλαιότερα γνωστός ως "θεμέλια ουσία" και συχνά αναφερόμενος και ως συνδετικός ιστός, περιβάλλει τα κύτταρα και ταυτόχρονα υποστηρίζει την ανάπτυξή τους εντός των ιστών. Αποτελεί ένα πολύπλοκο δίκτυο μακρομορίων που περιλαμβάνει δομικές πρωτεΐνες, όπως κολλαγόνο και ελαστίνη, δομικά και λειτουργικά σύμπλοκα μεγαλομόρια, όπως οι πρωτεογλυκάνες και το υαλουρονικό, και ειδικές πρωτεΐνες, όπως η λαμινίνη και ινωδονεκτίνη. Το δίκτυο των μακρομορίων αυτό πέρα από το δομικό του ρόλο ο οποίος κυρίως εστιάζεται στη δημιουργία υποστρώματος ανάπτυξης των κυττάρων παίζει σημαντικότατο βιολογικό ρόλο. Συγκεκριμένα τα μόρια του δικτύου αυτού αλληλεπιδρούν με τα κύτταρα, τα σηματοδοτούν και επηρεάζουν σημαντικές κυτταρικές λειτουργίες, όπως η αναγνώριση μεταξύ των κυττάρων, η κυτταρική προσκόλληση, η μετανάστευση, ο πολλαπλασιασμός και η διαφοροποίηση. Οι ευδιάκριτες αυτές κυτταρικές λειτουργίες είναι συνάρτηση της σύστασης και της δομικής οργάνωσης των μακρομορίων του εξωκυττάριου δικτύου. Κατά συνέπεια το εξωκυττάριο δίκτυο θεωρείται ως ένας βιολογικά δραστικός ιστός που συμμετέχει και ρυθμίζει φυσιολογικά κυτταρικά γεγονότα, καθώς και την ανάπτυξη παθολογικών βιοχημικών-μοριακών μεταβολών. Η συμμετοχή του δικτύου στις (παθο)φυσιολογικές πορείες έχει στρέψει το ενδιαφέρον των ερευνητών προς την κατεύθυνση της συσχέτισης της σύστασης των μακρομορίων του στην δημιουργία διαφόρων ασθενειών, όπως ο καρκίνος και η αθηροσκλήρωση, ώστε να γίνει κατανοητός ο μηχανισμός δημιουργίας τους και να αναπτυχθούν λογικές πορείες-μεθοδολογίες για τη διάγνωση, προστασία και θεραπεία των ασθενειών αυτών.

Στην κατεύθυνση αυτή συμβάλλουν τα νέα επιστημονικά εργαλεία που περιλαμβάνουν βιοχημικές τεχνικές απομόνωσης, βιοχημική ανάλυση, τεχνικές μοριακής και τυτταρικής βιολογίας, ανοσοχημεία, δομική και μακρομοριακή χημεία.

Οι ερευνητικές εξελίξεις στο πεδίο έχουν τα τελευταία χρόνια οδηγήσει στη δημιουργία διεθνών κέντρων έρευνας, δικτύων, καθώς και μεταπτυχιακά προγράμματα σπουδών. Με βάση τα διεθνή πρότυπα η έρευνα στον τομέα του εξωκυττάριου χώρου εστιάζεται κυρίως σε τρία επίπεδα:

1. σύσταση, δομικό χαρακτηρισμό και οργάνωση των μακρομορίων που συνιστούν το εξωκυττάριο δίκτυο
2. σχέση δομής - λειτουργίας, καθώς και του μεταβολισμού των συστατικών του δικτύου, και
3. διερεύνηση της συμμετοχής και του ρυθμιστικού ρόλου των συστατικών του εξωκυττάριου χώρου στις φυσιολογικές διαδικασίες του κυττάρου και στην ανάπτυξη ασθενειών και αντιστρόφως.

Σύντομο ιστορικό

Η Πανελλήνια Ομάδα ξεκίνησε τον Οκτώβρη του '96 με πρωτοβουλία από το Πανεπιστήμιο της Πάτρας. Η και ιδρυτική συνάντηση και συνεδρία έγινε στις 10/04/1997 στην Πάτρα, όπου και εκλέχτηκε Συντονιστική Επιτροπή με Πρόεδρο τον Κ. Τσίγγανο, Γραμματέα τον Α. Χαρώνη και μέλη τους Ν. Καραμάνο, Μ. Μαραγκουδάκη και Δ. Τσαμπάο από το Πανεπιστήμιο Πατρών και αντιπροσώπους από Αθήνα τον Δ. Κλέτσα (ΕΚΕΦΕ Δημόκριτος) και από Θεσσαλονικη τον Γ. Κολιάκο (Α.Π.Θ.).

Η δεύτερη επίσημη συνεδρία των μελών της Ομάδας έγινε στις 13/11/1997 και η τρίτη στις 17/5/1998, στα πλαίσια της συνάντησης του European Training Program in Microseparation Techniques, που διοργανώθηκε από τον Καθηγητή Ν. Καραμάνο στην Πάτρα.

Τον Αύγουστο του '98, για πρώτη φορά η Ελλάδα εμφανίζεται με τη δικιά της οργάνωση για την έρευνα του Συνδετικού Ιστού στο 16ο συνέδριο των Federation of European Connective Tissue Societies (FECTS) Uppsala, Sweden, όπου διεκδικεί και κερδίζει την διοργάνωση του επόμενου, 17ου συνεδρίου για το 2000. Η Πανελλήνια Ομάδα διοργανώνει τον 17ο FECTS στην Πάτρα, 1-5/7/2000. Η επιτυχία του συνεδρίου ήταν μεγάλη. Η συμμετοχή από την Ευρώπη, τη Β. Αμερική, την Αυστραλία και την Ιαπωνία ξεπέρασε τους 500 περίπου επιστήμονες. Το πρόγραμμα περιλάμβανε 21 κύριες ομιλίες και διοργανώθηκαν 9 διαφορετικά workshops. Το συνέδριο συμπίπτει με την ανακοίνωση την αποκωδικοποίησης του γονιδιώματος και την εναρκτήρια ομιλία με θεματολογία τη βιοηθική δίνει η Καθηγήτρια Ελένη Γλύκαντζη – Αρβελέρ, Πρύτανης του Πανεπιστημίου της Ευρώπης και μέλος της UNESCO για τα θέματα της ηθικής στην επιστήμη.

Η τέταρτη επίσημη συνάντηση των μελών έγινε στις 13/05/2000 στο Αμφιθέατρο του Ιπποκράτειου Νοσοκομείου στην Αθήνα με διοργανωτή τον Αναπληρωτή Καθηγητή Άρη Χαρώνη.

Η πέμπτη συνεδρία της ομάδας πραγματοποιήθηκε στις 17/05/2003 στο Ινστιτούτο Βιολογίας του ΕΚΕΦΕ "Δημόκριτος" με διοργανωτή τον Δρ. Δημήτρη Κλέτσα. Η 6η συνεδρία της Ομάδας πραγματοποιήθηκε με μεγάλη επιτυχία στο Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης με διοργανωτή τον Αναπληρωτή Καθηγητή Γιώργο Κολιάκο.

Στα πλαίσια του 53ου και 54ου, 55ου και 56ου Πανελλήνιου συνεδρίου της ΕΕΒΜΒ το 2001 στην Αθήνα και το 2002 στα Γιάννενα, το 2003 στην Αθήνα και το 2004 στη Λάρισα αντίστοιχα, πραγματοποιήθηκαν με πρωτοβουλίες των μελών της ομάδας, sessions με θέματα συνδετικού ιστού και εξωκυττάριου χώρου. Η διοργάνωση θεματικών πεδίων εντός του Πανελλήνιου συνεδρίου της ΕΕΒΜΒ έχει γίνει πλέον θεσμός και αυτό οφείλεται στη δημιουργική συμμετοχή των ερευνητικών ομάδων στο πεδίο.